GOZ w fabryce: co trzeba zmienić w produkcji, utrzymaniu ruchu oraz gospodarce materiałowej i gdzie pojawiają się problemy

Przez dwie dekady gospodarka obiegu zamkniętego funkcjonowała w polskich zakładach przede wszystkim jako temat dla działów ochrony środowiska. Kontener, karta przekazania odpadu, wpis w BDO, raz w roku sprawozdanie. Odpowiedzialność kończyła się na bramie zakładu, a miarą sukcesu bywał procent odpadów przekazanych do odzysku, a nie to, co działo się z nimi dalej.
Ten model właśnie się zmienia. W krótkim czasie zaczęły obowiązywać lub znalazły się na etapie wdrażania regulacje unijne, które przesuwają punkt ciężkości z samego odpadu na wyrób, jego projektowanie, skład materiałowy i cały cykl życia. Należą do nich m.in. rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR), nowe rozporządzenie w sprawie przemieszczania odpadów oraz rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR), które ustanawia ramy dla cyfrowego paszportu produktu.
Na III kwartał 2026 r. Komisja Europejska zapowiedziała przedstawienie projektu Circular Economy Act – aktu, który ma m.in. ułatwić transgraniczny obrót odpadami i surowcami wtórnymi oraz stworzyć bardziej zintegrowany rynek materiałów pochodzących z recyklingu. Skutki tych zmian mają wpływ na park maszynowy, laboratoria, magazyn części zamiennych, a także na planowanie przeglądów. W praktyce oznacza to, że o gospodarce obiegu zamkniętego coraz częściej decydują nie tylko sposób zagospodarowania odpadu, lecz także konstrukcja produktu, dobór materiałów, możliwość naprawy, dostępność części, trwałość komponentów oraz dane pozwalające prześledzić ich cykl życia.

Nie kubły, tylko cykl życia

Gospodarkę obiegu zamkniętego (GOZ) zazwyczaj definiuje się poprzez zaprzeczenie – to odejście od schematu „weź – wyprodukuj – zużyj – wyrzuć”. Jednak dla inżyniera bardziej praktyczna jest definicja hierarchiczna, którą ujęto w art. 17 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Według niej najpie...