Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ochrona przed porażeniem prądem elektrycznym podczas eksploatacji maszyn

Artykuł | 14 grudnia 2020 | NR 6
0 82

Powszechność użytkowania maszyn i urządzeń będących pod napięciem oraz nie zawsze odpowiedni ich stan techniczny powodują, że praca podczas ich użytkowania czy eksploatacji może być przyczyną niebezpiecznych dla człowieka skutków związanych z działaniem prądu.

 

Przepływ prądu elektrycznego przez ciało człowieka podczas jednoczesnego stykania się z dwoma punktami o różnych potencjałach elektrycznych nazywany jest porażeniem prądem. Porażenie może prowadzić do skurczu mięśni, zaburzeń mowy, słuchu, równowagi, oparzeń skóry i organów wewnętrznych, a w konsekwencji do zatrzymania oddechu czy zatrzymania akcji serca.

Dane statystyczne wskazują, że przyczynę większości porażeń prądem w miejscu pracy stanowi czynnik ludzki, czyli nieprzestrzeganie przez pracowników instrukcji obsługi, dokonywanie napraw i konserwacji bez wyłączenia napięcia, obsługiwanie uszkodzonych maszyn i urządzeń czy niewłaściwa eksploatacja maszyn i urządzeń.

Pierwszy krok do zapewnienia ochrony pracownikom przed porażeniem prądem to ocena ryzyka. Zgodnie z art. 2071 § 1 Kodeksu pracy pracodawca jest zobowiązany przekazywać pracownikom informacje o zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników oraz o działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia zagrożeń.

Również § 39.1 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 1997 r. Nr 129, poz. 844 z późn. zm.) nakłada na pracodawcę obowiązek oceniania i dokumentowania ryzyka zawodowego występującego przy określonych pracach oraz stosowania niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko.

Porażenie prądem elektrycznym jest jednym z poważniejszych zagrożeń uwzględnianych w ocenie ryzyka zawodowego na wszystkich stanowiskach pracy, stąd pracodawca jest zobowiązany do przedsięwzięcia działań mających na celu ochronę pracownika przed tym zagrożeniem. Mówi o tym art. 215 k.p.: „pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby stosowane maszyny i inne urządzenia techniczne zapewniały bezpieczne i higieniczne warunki pracy, w szczególności zabezpieczały pracownika przed urazami, działaniem niebezpiecznych substancji chemicznych, porażeniem prądem elektrycznym, nadmiernym hałasem, działaniem drgań mechanicznych i promieniowania oraz szkodliwym i niebezpiecznym działaniem innych czynników środowiska pracy”.

Również § 19 rozporządzenia o minimalnych wymaganiach dla maszyn (Dz. U. z 2002 r. Nr 191, poz. 1596) nakazuje zabezpieczenie maszyny przed ryzykiem wynikającym z bezpośredniego albo pośredniego kontaktu z energią elektryczną. Oznacza to, że w każdym współczesnym urządzeniu elektroenergetycznym należy zastosować niezależne środki, czyli ochronę podstawową (ochronę przed dotykiem bezpośrednim) jako rozwiązanie uniemożliwiające fizyczne dotknięcie do niebezpiecznej części czynnej oraz ochronę dodatkową przy uszkodzeniu (ochronę przy dotyku pośrednim).

Polska norma PN-HD 60364-4-41:2009 wskazuje na ochronę podstawową, przede wszystkim jako izolację roboczą, osłony, bariery i ogrodzenia przenośne lub umieszczenie części czynnych poza zasięgiem ręki. Izolacja robocza powinna pokrywać całkowicie części czynne oraz powinna być odporna na czynniki mechaniczne, chemiczne, elektryczne i cieplne. Środek ochrony powinien składać się z odpowiedniej kombinacji środka do ochrony podstawowej i niezależnego środka do ochrony przy uszkodzeniu lub wzmocnionego środka ochrony, który zabezpiecza zarówno ochronę podstawową, jak i ochronę przy uszkodzeniu (przykładem wzmocnionego środka ochrony jest izolacja wzmocniona – rys. 1).

Ochronę podstawową w praktyce realizuje się, pokrywając części czynne warstwą izolacji naniesioną fabrycznie i możliwą do usunięcia tylko poprzez zniszczenie. Izolacja zawsze musi być odporna na narażenia, jakie mogą wystąpić w eksploatacji. Tam, gdzie izolacja ma być usunięta, należy zastosować obudowę czy osłonę, która musi być odpowiednio wytrzymała. Poza tym ma zapewniać ochronę przed wnikaniem ciał obcych i wody do jej wnętrza, a jej konstrukcja nie powinna pozostawiać osobom postronnym możliwości dostawania się do niebezpiecznych części czynnych (zatem wymaga się zamknięcia na klucz, uprzedniego odłączenia napięcia przed otwarciem lub zastosowania osłony otwieranej wprawdzie ręką, ale zdejmowanej przy użyciu klucza lub narzędzia).

Ponadto w strefach/pomieszczeniach ruchu elektrycznego, dostępnych tylko dla uprawnionego i upoważnionego personelu, dopuszcza się, by stosowane były bariery czy umieszczenie poza zasięgiem ręki.

Ochronę dodatkową obejmują w szczególności środki takie jak:

  • Samoczynne wyłączenie zasilania – czyli odpowiednie skoordynowanie elementów układu zasilania, gdzie spowodowane uszkodzeniem izolacji zwarcie doziemne (mogące skutkować wystąpieniem napięcia dotykowego na obudowie urządzenia, prowadzącego do porażenia) zostaje wykryte i wyłączone przez aparat zabezpieczający. Aparatem tym może być zabezpieczenie nadmiarowo prądowe (np. bezpiecznik topikowy, wyłącznik reagujący na wzrost wartości prądu) lub różnicowoprądowe (np. wyłącznik reagujący na upływ prądu z obwodu do ziemi). Dla poprawnego funkcjonowania środka ochrony konieczne jest doprowadzenie uziemionego przewodu ochronnego do każdej części przewodzącej, natomiast przerwanie lub nieciągłość tego przewodu natychmiastowo grozi porażeniem. Uzupełnieniem środka ochrony, wydatnie podnoszą...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy